کاربر گرامی به وب سایت دادسرا یار خوش آمدید | برای استفاده کامل از امکانات سایت عضو یا وارد شوید

تحریر ترکه

شما در حال مشاهده مطلب مذکور در بخش مقالات سایت می باشید

با شما تماس میگیریم

تحریر ترکه

تحریر ترکه

تحریر ترکه

مقدمه

بر اساس ماده  ۲۰۶  قانون امور حسبی: مقصود از تحریر ترکه تعیین مقدار ترکه و دیون متوفی است.

درخواست تحریر ترکه از ورثه یا نماینده قانونی آن ها و وصی برای اداره اموال پذیرفته می شود.

امین غایب و قیم محجور باید در ظرف ده روز از تاریخ تعیین و ابلاغ سمت نام برده به آنها در صورتی که ترکه تحریف نشده باشد درخواست تحریر ترکه نمایند و همچنین در صورتی که سهم محجور از ترکه متوفایی قبل از تعیین قیم معین نشده باشد قیم باید به محض انتصاب خود درخواست تحریر ترکه نماید و همچنین است در صورتی که پس از تعیین قیم سهمی از ترکه متوفی به محجور برسد.

طریقه تحریر ترکه

به دستور دادگاه صالح در یکی از روزنامه‌های کثیرالانتشار باید آگهی داد که ورثه یا نماینده قانونی آنها بستانکاران و مدیونین به متوفی و کسان دیگری که حقی بر ترکه متوفی دارند در ساعت و روز معین در دادگاه برای تحریر حاضر شوند علاوه بر آگهی فوق برای هر یک از ورثه یا نماینده قانونی آن ها و وصی و موصی له اگر معین و در حوزه دادگاه مقیم باشند برای حضور در وقت مقرر احضاریه فرستاده می شود.

به طور معمول درخواست کننده تحریر وارثان و وصی را در ستون خواندگان با تعیین اقامتگاه آنان می‌آورد و دادگاه به این خوانندگان اخطار می‌کند که در جلسه رسیدگی حاضر شوند.

با وجود این اگر دادگاه به وجود وارث یا وصی یا موصی له دیگری پی ببرد آنان را فرا می خواند و رسیدگی را محدود به نام بردگان در ستون خوانده نمی سازد؛ زیرا رسیدگی ترافعی نیست و در امور حسبی دادگاه به عنوان ناظر و حافظ حقوق ذی نفعان باید آنان که در دسترس هستند فراخواند و غیبت اشخاصی که احضار شده اند مانع از تحریر ترکه نیست. 

برای تحریر ترکه صورتی از اجزاء گوناگون این ترکیب برداشته می‌شود که شامل این امور است:

توصیف اموال منقول با تعیین بهای آن.

تعیین اوصاف و وزن و عیار نقره و طلا آلات.

1. مبلغ و نوع نقدینه.

2. بها و نوع برگ های بهادار.

3. اسناد با ذکر خصوصیات آنها.

4. نام رقابت غیر منقول.

به این صورت که حاوی اجزاء مثبت دارایی است:«مطالبات و بدهی متوفی که به موجب احکام نهایی و اسناد رسمی یا دفاتر به برگ های مربوط به متوفی یا قرار مدیونی و ورثه مسلم است.»

 نیز افزوده می شود و صورت مجلس لازم و اظهارات اشخاص درباره ترکه در آن می آید.

دادرس باید بر پایه قرائن و ظاهر دلایل و اظهار اشخاص ذی نفع و تحقیق از معتمدان در دسترس نظری را که ترجیح می‌دهد به صورت موقت اعمال کند و این نظر همانند دستور موقت در دادرسی های ترافعی مانع از رسیدگی به دعوای مالکیت به سود یا زیان ترکه نمی‌شود.

قانون امور حسبی در زمینه اختلاف مربوط به اداره ترکه مقرر می دارد:

« دادگاه سعی می‌کند که اختلاف آنها به طریق مسالمت‌ آمیز مرتفع شود و الا   به درخواست یکی از ورثه کسی را از ورثه قیاق ایران آنها برای حفظ ترک موقتا می نماید.»

باید افزود که بر طبق ماده ۳۳۷ قانون امور حسبی: مهر و موم و برداشتن مهر و موم و تحریر و اداره ترکه اتباع خارجه به همان طریقی خواهد بود که مطابق این قانون برای ترکه اتباع ایران مقرر است و اگر قاعده خاصی باشد در موارد ۳۳۸ به بعد همان قانون آمده است.

به عنوان مثال کنسول دولت متبوع متوفی می‌تواند در صورت تحریر و مهر و موم و تصفیه ی ترکه را بکند یا در موارد ضروری و فوری خود به اقدام موقتی تا امکان ملاحظه دادرسی فراهم آید دست زند و روز و ساعت تحریر ترکه نیز به او ابلاغ می‌شود تا در کار تحریر نظارت کند.

همچنین اگر تبعه خارجی که در ایران فوت شده است مسافر موقتی باشد اشیاء متعلق به او فوراً به کنسول دولت متبوع تسلیم می‌شود ماده ۳۵۸ قانون امور حسبی حقوق کنسول دولت متبوع خارجی را مشروط به عمل متقابل دولت خارجی نسبت به کنسول یا نماینده سیاسی ایران در آن کشور کرده است.

طریقه تنظیم صورت مجلس تحریر ترکه

 در موقع برداشتن مهر و موم صورت مجلسی مشتمل بر امور زیر تنظیم می‌شود:

-تاریخ، ساعت، روز، ماه، سال با تمام حروف.

– نام و مشخصات درخواست کننده.

– حضور و اظهارات اشخاص ذی نفع و نمایندگان آن ها و اشخاصی که دادگاه بخش دعوت کرده است.

–  مهر و موم صحیح و بی عیب بوده یا دست خورده با توصیف کامل از دست خوردگی.

–  نام و سمت کسی که مهر و موم را برمی‌دارد.

– امضای کسی که مهر و موم را برمی دارد و سایر حاضرین.

در موقع برداشتن مهر و موم صورت ریز آنچه از ترکه مهر و موم شده، مطابق ترتیب مذکور در تحریر ترکه برداشته خواهد شد و اگر تنظیم صورت ریز ترکه در یک جلسه تمام نشود در آخر هر جلسه آن قسمتی از ترکه که مهر و موم آن برداشته شده مجدداً مهر و موم می شود.

آثار جریان تحریر ترکه

 پذیرش درخواست تحریر ترکه و جریان رسیدگی و دادرسی در این‌باره آثار حقوقی مهمی در اداره و تصفیه ی ترکه دارد که قانون امور حسبی نیز از آن غافل نمانده است:

1. در مدتی که ترکه تحریر می‌شود تصرف در ترکه ممنوع است مگر تصرفاتی که برای اداره و حفظ ترکه لازم است.

2. عملیات اجرایی راجع به بدهی متوفی در مدت تحریر ترکه معلق می ماند این تعلیق به خاطر رعایت عدالت و برابری میان طلبکاران در استیفای طلب خود از محل ترکه است در واقع ترکه دارایی متوقف شده و در حال تصفیه است (همانند دارایی تاجر متوقف) به همین دلیل گفته می‌شود که دارای شخصیت حقوقی است در تصفیه دارایی ورشکسته نیز قرارهای تامین و توقیف در آن دوران ما موقوف می ماند.

3. مرور زمان نسبت به مطالبات متوفی در مدت تحریر ترکه جاری نمی شود جریان نیافتن مرور زمان به معنی تعلیق آن در دوران تحریر ترکه است و از این حیث تابع قواعد عمومی تعلیق مرور زمان می شود در نتیجه باید پذیرفت که پس از پایان تحریر( زوال جهت تعلیق ) دوباره جریان می یابد تا تکمیل شود.

4. دعاوی راجع به ترکه یا بدهی متوفی در مدت تحریر ترکه توقیف می‌شود» این توقیف نیز مانند تعلیق در عملیات اجرایی برای تامین نظم مقرر قانون در تصفیه ترکه است تا حکمی برخلاف آن صادر نشود یا به اعمال اجرایی زودرس منتهی نگردد.

صفر تا صد تحریر ترکه و  نگه داری آن

اولین اقدامی که در اداره امور ترکه باید به عمل آید نگاهداری آن است. نگاهداری ترکه به وسیله دو عمل انجام می گیرد .

مهر و موم کردن - تحریر ترکه

مبحث اول - مهر و موم ترکه یعنی چه

مبحث مزبور دارای سه قسمت است:

اول اشخاصی که صلاحیت درخواست مهر و موم ترکه را دارند.

طبق قانون آئین دادرسی مدنی: هیچ دادگاهی نمی تواند به دعوائی رسیدگی کند مگر اینکه شخص یا اشخاص ذینفع رسیدگی به دعوی را مطابق مقررات قانون درخواست نموده باشند.

بنا بر اصل حقوقی مستنبط از ماده بالا درخواست مهر و موم ترکه فقط از کسانی پذیرفته می شود که ذینفع در ترکه و یا از طرف آنها نمایندگی داشته باشند. قانون امور حسبی اشخاص ذینفع در ترکه را بیان می نماید.

دوم طرز مهر و موم ترکه-  پس از رسیدن درخواست مهر و موم از طرف ذینفع به دادگاه، دادگاه وقتی را برای انجام مهر و موم تعیین و به دستور قانون امور حسبی: وقت مهر و موم را دادگاه به اشخاصی که ذینفع بداند اطلاع می دهد، ولی نباید این امر موجب تأخیر مهر و موم شود».

از ذیل ماده مزبور مستفاد می شود که چنانچه اطلاع دادن وقت مهر و موم به کسانی که ذينفع در ترکه هستند موجب تأخیر در اقدام آن می گردد و در اثر این امر احتمال تضييع و تفریط در آن اموال می رود، دادگاه بدون اطلاع به آنان ترکه را مهر و موم خواهد نمود، مانند آنکه هرگاه بعض از اشخاص ذینفع در خارج از کشور یا محل اقامت آنان معلوم نیست و یا به مسافت زیادی دور از دادگاه به سر می برند و یا آنکه قسمتی از آنها تركه منقولی است که احتمال داده می شود مورد دستبرد متصرفین قرار گیرد.

بنا بر آنچه گذشت دادرس می تواند در صورتی که اطلاع دادن به اشخاص ذینفع در ترکه موجب تأخیر مهر و موم می گردد بدون اطلاع به آنان اقدام به مهر و موم بنماید و سپس نتیجه عملیات خود را به اطلاع آنان برساند و چنانچه بین آنها غایب مفقودالاثری باشد اقدام خود را به دادستان اطلاع می دهد.

ضمنا چون مهر و موم اموال متوفی برای حفاظت و نگاهداری از تلف و حیف و میل شدن آن اموال است.

وظائف کسی که برای مهر و موم به محل می رود.

١- اموال در محل محفوظی مانند صندوق، اطاق، زیرزمین و امثال آن نهاده شده درب آن قفل گردیده و از طرف دادگاه مهر می گردد.

بنابراین چنانچه اموال مزبور خارج  از محل محفوظ باشد در محل محفوظ گذارده می شود و چنانچه در محل محفوظ باشد درب آن مهر و موم می شود.

2- به دستور قانون امور حسبی: آن مقدار از اثاث البيت و غیره که برای زندگانی عیال و اولاد متوفی ضرورت دارد و همچنین اشیائی که قابل مهر و موم نیست، مهر و موم نمی شود و اشياء مزبور در صورت مجلس توصیف می گردد.

تشخیص اینکه چه مقدار از دارایی متوفی برای زندگانی عیال و اولاد او لازم است و همچنین تشخیص اشیائی که قابل مهر و موم نیست با دادرسی است که برای این امر به محل می رود. 

سوم - در برداشتن مهر و موم به

دستور قانون امور حسبی: کسانی که حق درخواست مهر و موم ترکه را دارند می توانند رفع مهر و موم را درخواست نمایند.

ضمنا هرگاه دادگاه غير صالح برای رسیدگی به امور ترکه عمل مهر و موم را انجام داده باشد مانند موردی که محل سكنای متوفی در حوزه دادگاهی بوده و قسمتی از اموال منقول او در حوزه دادگاه دیگر، درخواست رفع آن از دادگاه صالح برای رسیدگی به امور ترکه می شود.

دادگاه مزبور پس از وصول درخواست و تشخیص صلاحیت درخواست کننده، دستور رفع مهر و موم را به دادگاه بخش محل وجود ترکه می دهد، دادگاه اخیر به عنوان نماینده قضایی مهر و موم را برداشته و صورت مجلسی که تنظیم می نماید به دادگاه صالح برای رسیدگی به امور ترکه می فرستد.

مبحث دوم - تحریر ترکه یعنی چه

چنان که قانون امور حسبی می گوید: مقصود از تحریر ترکه تعیین مقدار ترکه ودیون متوفی است.

اول - درخواست کنندگان تحریر ترکه

به دستور قانون امور حسبی: درخواست تحریر ترکه از ورثه یا نماینده قانونی آنها و وصی برای اداره اموال پذیرفته می شود. بنابراین از طلبکار که می تواند در خواست مهر و موم بنماید درخواست تحریر ترکه پذیرفته نمی شود. از نظر وحدت ملاک، موصی له در صورتی که موصی به جزء مشاع از ترکه باشد نیز می تواند درخواست تحریر ترکه را بنماید، زیرا نسبت به ترکه متوفی در حکم ورثه است.

ولی چنانچه وصیت به عین معین شده باشد هرگاه بیش از ثلث نباشد موصی له به فوت موصی مالک آن می گردد و نسبت به بقیه ترکه حقی ندارد تا درخواست تحریر آن را بتواند بنماید.

به نظر می رسد چنانکه گفته شود که موصی له مزبور نیز می تواند تحریر ترکه را بخواهد جلوگیری از ضرر احتمالی او شده است، زیرا مازاد بر مورد وصیت هرگاه حیف و میل شود و پس از اداء دیون کمتر از مقدار دو ثلث در آید از موصی به کسر خواهد گردید و این امر به زیان موصی له است.

به دستور ق. امور حسبی: امین غایب و قیم محجور باید در ظرف ۱۰ روز از تاریخ تعیین و ابلاغ سمت نامبرده به آنها، در صورتی که ترکه تحریر نشده باشد درخواست تحریر ترکه نمایند زیرا به وسیله این امر حق غایب و محجور حفظ شود و اشکالاتی که در صورت عدم تحریر ترکه ممکن است با طلبکاران مواجه جدید پیش نمی آید.

بنابراین هرگاه به وسیله ولی یا قیم دیگری، قبلا سهم محجور معین شده است قم بعد، وظیفه اداره آن را دارد و الا هرگاه تحریر ترکه نشده است قیم موظف است درخواست تحریر ترکه کند.

دوم - طرز تحریر ترکه به دستورقانون امور حسبی

تحریر ترکه به طریق ذیل به عمل می آید:

الف - صورت برداری از ترکه- به دستور  قانون امور حسبی: برای تحریر ترکه صورتی از ترکه برداشته می شود و این صورت باید مشتمل بر امور زیر باشد:

1- توصیف اموال منقول با تعیین بهای آن

2- تعیین اوصاف و وزن و عیار نقره و طلا آلات

3- مبلغ و نوع نقدينه

4- بها و نوع برگهای بهادار

5- اسناد با ذکر خصوصیات آنها

6- نام رقبات غير منقول

ب – ارزیابی- قانون امور حسبی ارزیابی اموال منقول به توسط ارزیابی که مورد تراضی ورثه یا مورد اعتماد دادرس باشد به عمل می آید. بنابراین چنانچه ورثه توافق در تعیین ارزیابی ننمایند دادرس کسی را که مورد اعتماد او است انتخاب می نماید.

ج - تعیین دیون و مطالبات –مطالبات و بدهی متوفی که به موجب احکام نهایی و اسناد رسمی یا دفاتر و برگهای مربوط به متوفی یا اقرار مدیونین و ورثه مسلم است نیز در صورت ترکه نوشته می شود.

و آنچه از دیون مورد تردید یا تکذیب ورثه قرار می گیرد و یا مطالباتی که مدیونین معترف به آن نیستند در صورت تحریر ترکه ذکر نمی گردد.

تکلیف اینگونه دیون و مطالبات به وسیله دادگاه معین می شود.

سوم - وضعیت ترکه در مدت تحریر آن

 الف - در مدتی که ترکه تحریر می شود، تصرف در ترکه ممنوع است،

ب- آنچه ر این مورد قابل تذکر می باشد آن است که بازداشت تأمینی و همچنین بازداشت اجرائی در مقابل طلب، برای جلوگیری از حیف و میل مال از طرف مدیون می باشد، نه آنکه حق امتیازی برای طلبکارانی که به نفع آنان بازداشت شده ایجاد نماید که در صورت عدم تكافو دارایی مدیون به تأدیه تمام دیون، اینان در ردیف طلبکاران ممتازه ای که در مقابل طلب آنان رهن و مورد معامله با حق استرداد قرار گرفته است شناخته شوند.

ج - مرور زمان نسبت به مطالبات متوفی در مدت تحریر ترکه جاری نمی شود). عدم جریان مرور زمان در مدت تحریر ترکه نسبت به مطالبات متوفی بر دو نحو است:

1- در صورتی که در زمان حیات متوفی یا قبل از تحریر ترکه مرور زمان شروع شده باشد، در مدت تحریر ترکه مرور زمان معلق خواهد ماند .

2- در صورتی که مرور زمان در مدت تحریر ترکه شروع شود، مرور زمان مادام که تحریر ترکه می شود جاری نمی گردد و از تاریخ انقضاء تحریر ترکه مدت احتساب می شود.

پس از آنکه تحریر ترکه به قسمی که بیان گردید به عمل آید، چنانچه ورثه توافق نمایند که اداره ترکه به عهده شخص معینی گذارده شود، دادگاه آن را به شخص مزبور واگذار می نماید، چنانکه گذشت، ترکه میت در اثر فوت قهرا به ورثه او منتقل می گردد و هرگاه میت مدیون باشد اگر چه مؤجل باشد نیز در اثر فوت او به ترکه تعلق خواهد گرفت.

بنابراین در نتیجه فوت، ترکه متوفی ملک ورثه و وثيقة طلب بستانکاران متوفی قرار می گیرد. چنانچه متوفی وصیتی به سهم مشاع نموده باشد نیز سهمی از ترکه که از آن موصی له می باشد وثيقة طلب بستانکاران متوفی است.

نویسنده:

    این مطلب توسط آقای مهدی حنیور به نگارش رسیده است.

ارسال دیدگاه

کاربر عزیز برای ارسال دیدگاه ابتدا باید عضو یا وارد شوید

عضویت / ورود
 
دیدگاه ها
این مطلب نظری ندارد
لینک های مرتبط
لینکی موجود نیست